|
Kurs: Arhitektura i urbanizam totalitarnih režima XX veka (osn.) U okviru predmeta: Arhitektura i urbanizam totalitarnih režima XX veka Predavači dr Vera Backović, vanredni profesor izborni kurs Broj bodova: 6.00 Sadržaj kursa: Sadržaj kursa pokriva prvenstveno političke aspekte fizičke transformacije gradova: arhitekture (privatni prostor: stanovanje) i urbanizma (javni prostor: ulice, trgovi, stadioni, gradovi) za vreme fašizma, staljinizma i nacizma. Pokazuje se čiji su tada bili gradovi u klasnom, etničkom, rasnom i polnom smislu, odnosno kakva je bila tadašnja urbana politika. Posebna pažnja se posvećuje upotrebi javnih prostora kao mesta manifestacije moći, manipulacije nametanjem novih vrednosti, to jest mesta "hipnoze masa" i širenja straha. U tom kontekstu razmatra se i sučeljavanje između nacifašističkog i staljinističkog monumentalnog neoklasicizma, s jedne, i funkcionalizma, racionalizma i konstruktivizma u arhitekturi i urbanizmu, s druge strane. Cilj izučavanja kursa: Osnovni cilj kursa jeste da studenti nauče da "čitaju" socio-prostornu strukturu "totalitarnog grada", odnosno da saznaju da su i arhitektura i urbanizam veoma uočljivi pokazatelji karaktera najrepresivnijih režima, kao i da uvide sličnosti i razlike između fašizma, staljinizma i nacizma u "proizvodnji prostora" i njegovoj (zlo)upotrebi. Preduslovi za polaganje: Za pohađanje ovog kursa potrebno je poznavanje opšte sociološke i političke teorije, kao i urbane sociologije. Oblici nastave:
Predavanja i seminarske vežbe. Plan kursa: 1. nedelja predavanje - Totalitarizam u socio-prostornoj perspektivi Uvodno predavanje o osnovnim shvatanjima totalitarizma (Arent, Fridrih, Nojman …) i njihovim arhitektonsko-urbanističkim kontekstualizacijama.
2. nedelja predavanje - Fašizam u socio-prostornoj perspektivi Određivanje pojma, razmatranje društveno istorijskog konteksta i oblika projekcije fašizma na privatni i javni gradski prostor. 3. nedelja predavanje - Fašistička arhitektura monumentalnog klasicizma u sučeljavanju sa arhitektonskim f Razmatranje odnosa fašističke vlasti prema italijanskim racionalističkim arhitektama i njihovim delima. Da li su ovi arhitekti pravili kompromise sa režimom. Pagano i Teranji su gradili za Musolinija mada su se sa izvesnim neodobravanjem odnosili prema monumentalnom klasicizmu, koji je postao obeležje njegovog režima. Primeri objekata. 4. nedelja predavanje - Fašistička transformacija Rima i javnih prostora u njemu Ispituje se restrukturisanje Rima pod fašističkim režimom sa fokusiranjem na stvaranje ulica kojima je trebalo izraziti ideološku agendu i pružiti zaleđe za različite rituale i predstave režima. Među ovima Via del mare impero započeta 1926. godine bila je jedan od najambicioznijih projekata "trijumfalnih avenija". 5. nedelja predavanje - Fašistički spektakli na javnim prostorima kao vid manipulacije masama Pokazuje se kako su naglašavane vrednosti novog režima kroz nove političke svetkovine i rituale (mitinzi, himne, koračnice, stegovi, zastave, crne košulje i drugi simboli). 6. nedelja predavanje - Staljinizam u socio-prostornoj perspektivi Definisanje pojma, ukazivanje na društveno istorijski kontekst i prostornu projekciju režima u vidu odbacivanja konstruktivizma, primene monumentalnog klasicizma i eklekticizma, rekonstrukcije starih i izgradnje novih gradova. 7. nedelja predavanje - Arhitektura i revolucija - arhitektura u funkciji preobražaja Smisao ideje o novom čoveku i novom načinu života i njihovom novom prostornom okviru u vidu: kuće komune, radničkog kluba, palate rada i grada kao "socijalnog kondezatora" novih društvenih odnosa. 8. nedelja predavanje - Urbanizam između ideala i stvarnosti Vizija novog načina ljudskog naseljavanja. Interpretacija polemike između "urbanista" ( zagovornika socijalističkih gradova) i "dezurbanista" (protagonista bezgradskog razmeštaja stanovništva) i teorijskog i praktičnog ishoda ove polemike. 9. nedelja predavanje - Staljinizam i moderna arhitektrura i urbanizam Razmatranje odnosa Staljinovog režima prema stručnim udruženjima arhitekata koji su promovisali modernu arhitekturu (konstruktivizam …) i urbanizam, prema samim protagonitima te arhitekture i nametanje socijalističkog realizma u vidu monumentalnog klasicizma kao jedinog zvaničnog arhitektonskog stila. Primeri objekata. 10. nedelja predavanje - Nacizam u socio-prostornoj perspektivi Određivanje pojma nacionalsocijalizma, ukazivanje na društveno istorijski kontekst i socio-prostorne implikacije režima: transformacija arhitekture i fizičke strukture gradova uopšte. 11. nedelja predavanje - Nacistička monumentalna arhitektura i funkcionalistička i racionalistička arhite Interpretacija Hitlerove ideje (Mein Kampf, 1925) o modernoj umetnosti kao "degenerisanoj umetnosti" pod uticajem Jevreja jer "kuća sa ravnim krovom je orijentalna - orijentalno je jevrejsko - jevrejsko je boljševičko), odnosno rasističkog tumačenja arhitekture koju je potpunije razvio Paul Šulce-Naumburg, glavni ideolog nacionalističke organske arhitekture, u knjigama Umetnost rasa i Lice nemačke kuće. 12. nedelja predavanje - Nacistička zloupotreba javnih gradskih prostora za "hipnozu masa" Pretvaranje ulica (primer Unter den Linden u Berlinu, 1939. godine), trgova i stadiona u mesta trijumfa Trećeg rajha: eksperimentalno 'povećanje' monumentalnosti uz pomoć osvetljenja, zastava i svastika o čemu je, između ostalih, pisao Šper u svojim memoarima, ili o čemu je ostavila svedočanstvo Leni fon Rifenštal u filmu "Trijumf volje".
Literatura i izvori podataka: Opsta obavezna Literatura Šper A. (1972) Sjećanja iz Trećeg rajha, Rijeka: Otokar Keršovani Arent, H. (1998) Izvori totalitarizma, Beograd: Feministička izdavačka kuća 94 Vujović, S. (1982) "Sovjetska arhitektura i urbanizam dvadesetih i tridesetih godina XX veka", u: Grad i društvo, Beograd: IIC SSOS
Đorđević, J. (1997) Političke svetkovine i rituali, Beograd: Dosije Kadijević. A. (2010) Arhitektura i duh vremena, Beograd: Građevinska knjiga Perović, R. M. (2000) Istorija moderne arhitekture, 2/B, Beograd: Arhitektonski fakultet Rifenštal, L. (2006) Sećanja, Beograd: Logos, Zlatni zmaj, Ukronija Fajf, N. (2002) Prizori ulice – Planiranje, identitet i kontrola u javnom prostoru, Brograd: Clio Hejvud E. (2005) Političke ideologije, Beograd: ZUNS
|
