|
Kurs: Arhitektura Vizantije i Zapadne Evrope u srednjem veku (osn.) U okviru predmeta: Arhitektura Vizantije i Zapadne Evrope u srednjem veku Predavači dr Ivan Stevović, redovni profesor dr Olga Špehar, redovni profesor obavezni kurs Broj bodova: 5.00 Sadržaj kursa: Teorijski segment nastave podrazumeva hronološko izlaganje tokova srednjovekovne arhitekture, uz isticanje njenih najznačajnijih zajedničkih i osobenih obeležja u okviru pojedinih užih vremenskih razdoblja, kao i posebno naglašavanje pojava kompatibilnih sa onima koje se javljaju u istovremenoj arhitekturi Srbije.
Praktična nastava opredeljena je ka interaktivnom radu sa slušaocima, uz odgovarajuću vizuelnu podršku i različite vidove njihove prethodne pripreme u dogovoru sa nastavnikom.
Cilj izučavanja kursa: Sticanje širih znanja o osnovnim tokovima i obeležjima istorije arhitekture od epohe ranog hrišćanstva do pozne gotike. Preduslovi za polaganje: Student treba da ispuni uslove propisane Statutom Filozofskig fakulteta u Beogradu. Oblici nastave:
Nastava se izvodi tokom jednog semestra (2x13) na predavanjima i na vežbama uz odgovarajuću vizuelnu podršku. Plan kursa: 1. nedelja predavanje - Uvodno predavanje Upoznavanje studenata sa ciljem predavanja i vežbi, hronološkim okvirima kursa, literaturom i izvorima, predispitnim i ispitnim obavezama 1. nedelja vežbe - Uvodno predavanje Upoznavanje studenata sa vizuelnim materijalom. 2. nedelja predavanje - Srednji vek Upoznavanje studenata sa istorijskim okolnostima koje su imale odlučujući uticaj na istovremene pojave u arhitekturi. Analiziranje puteva širenja hrišćanstva, odnosom države i vladara tokom srednjeg veka, kao i sa ulogom ktitora i graditelja u srednjem veku. 2. nedelja vežbe - Srednji vek Upoznavanje studenata sa najranijim hrišćanstvom i arhitekturom prvih građevina u kojima su se hrišćani okupljali (domus ecclesiae/titulus) i analiza prostornih celina koje su imale sakralnu namenu. 3. nedelja predavanje - Konstantinova graditeljska delatnost Upoznavanje studenata sa odlikama celokupnog graditeljstva iz vremena vladavine Konstantina I. Poseban naglasak stavlja se na odlike hrišćanskih hramova sagrađenih ili započetih u vreme njegove vladavine, a dovršenih u vreme njegovih naslednika. 3. nedelja vežbe - Konstantinova graditeljska delatnost Upoznavanje studenata sa celokupnim sakralnim graditeljstvom iz doba Konstantina I i njegovih naslednika kroz vizuelni materijal. 4. nedelja predavanje - Od Konstantina do Justinijana Pregled graditeljstva od smrti Konstantina I 337. godine do dolaska na vlast cara Justinijana I 527. godine. 4. nedelja vežbe - Od Konstantina do Justinijana Analiza sličnosti i razlika u sakralnom graditeljstvu od 337. godine do 527. godine u istočnom i zapadnom delu Carstva. 5. nedelja predavanje - Graditeljska delatnost u doba cara Justinijana Upoznavanje studenata sa osobenostima i inovacijama u periodu vladavine cara Justinijana I (527-565), poseban naglasak stavlja se na kupolu koja od tog momenta postaje najvažniji graditeljski element vizantijske arhitekture. 5. nedelja vežbe - Graditeljska delatnost u doba cara Justinijana Crkva sv. Sofije u Carigradu - inovacije u graditeljstvu 6. veka na primeru katedralne crkve prestonice. 6. nedelja predavanje - Vizantijska arhitektura 7-9. veka Upoznavanje studenata sa graditeljskom delatnošću u Vizantijskom carstvu u periodu od početka 7. do sredine 9. veka. 6. nedelja vežbe - Srednjovekovna arhitektura od 4. do 9. veka Pregled vizuelnog materijala iz perioda koji je tema vežbi. 7. nedelja predavanje - Fenomeni vizantijske arhitekture Upoznavanje studenata sa arhitektonskim tipovima, osnovnim graditeljskim elementima i opusima u vizantijskoj arhitekturi 7. nedelja vežbe - Metodološki pristup istoriji vizantijske arhitekture Upoznavanje studenata sa različitim metodološkim pristupima korišćenim u izučavanju vizantijske arhitekture u celosti ili različitih pojava u vizantijskoj arhitekturi. 8. nedelja predavanje - Srednjovizantijska arhitektura Pregled arhitektonskih pojava koje su obeležile graditeljstvo Vizantijskog carstva u periodu od 9. veka do pada Carigrada 1204. godine. 8. nedelja vežbe - Srednjovizantijska arhitektura Analiza najznačajnijih spomenika srednjovizantijskog graditeljstva. 9. nedelja predavanje - Poznovizantijska arhitektura Pregled arhitektonskih pojava u Vizantijskom carstvu od 1261. godine do pada Carigrada 1453. godine 9. nedelja vežbe - Poznovizantijska arhitektura Analiza najznačajnijih spomenika sakralnog graditeljstva poznovizantijske epohe. 10. nedelja predavanje - Karolinška i otonska arhitektura Upoznavanje studenata sa zapadnoevropskim graditeljstvom od kraja 8. do početka 11. veka. 10. nedelja vežbe - Karolinška i otonska arhitektura Karolinška i otonska arhitektura kao naslednici kasnoantičke arhitekture u zapadnoj Evropi - tradicija i inovacija 11. nedelja predavanje - Romanička arhitektura Upoznavanje studenata sa fenomenima romaničke arhitekture u različitim oblastima zapadne Evrope. 11. nedelja vežbe - Romanička arhitektura Romanička arhitektura u Nemačkoj, Francuskoj i Italiji - novi graditeljski elementi 12. nedelja predavanje - Gotička arhitektura Upoznavanje studenata sa nastankom gotičke arhitekture i sa njenim glavnim odlikama. 12. nedelja vežbe - Gotička arhitektura Gotička arhitektura u Francuskoj, Italiji i Engleskoj - upoznavanje studenata sa specifičnostima pojedinih oblasti uz obiman vizuelni materijal 13. nedelja predavanje - Zaključno predavanje Sumiranje zaključaka o srednjovekovnoj arhitekturi u zapadnoj Evropi i u Vizantijskom carstvu. 13. nedelja predavanje - Zaključno predavanje Pregled vizuelnog materijala i priprema za kolokvijum
Literatura i izvori podataka: Opsta obavezna Literatura A. Doig, Lithurgy and Architecture: From the Early Church to the Middle Ages, Farnham, Burlington 2010, 135-196. A. Grabar, Vizantija: vizantijska umetnost srednjeg veka (od VII do XV veka), Novi Sad 1969, 49-71. R. Krautheimer, Early Christian and Byzantine Architecture, Fourth edition (Revised by R. Krautheimer and S. Ćurčić), Penguin Books 1986 (repr. 1989), 39-92, 99-110, 117-135, 168-174, 181-187.. R. Stalley, Early Medieval Architecture, Oxford Un. Press 1999, 37-81,147-211. V. Korać – M. Šuput, Arhitektura vizantijskog sveta, Beograd 1998, 37-79, 135-265, 287-328, 372-385. Opsta dopunska Literatura Ž. Dibi, Vreme katedrala. Umetnost i društvo 980-1420, Beograd 1989. Ž. Le Gof, Srednjovekovna civilizacija Zapadne Evrope, Beograd 1974. A. Doig, Lithurgy and Architecture: From the Early Church to the Middle Ages, Farnham, Burlington 2010 (poglavlja koja nisu obuhvaćena obaveznom literaturom). A. Každan, Ž. Konstabl, Vizantija - ljudi i moć: uvod u savremene vizantijske studije, Beograd 2009. C. Mango, Byzantine Architecture, London 1976 (postoje i kasnija izdanja kao i izdanje na italijanskom jeziku). C. Wilson, The Gothic Cathedral:The Architecture of the Great Church 1130-1530, Thames and Hudson, 1990. (više izdanja) E. Baldwin Smith, Architectural Symbolism of Imperial Rome and the Middle Ages, Princeton 1956. F. Brodel, Mediteran. Prostor i istorija, Beograd 1995. Gothic Architecture, Sculpture, Painting, ed. Kőnemann, Kőln 1997. J. Bjalostocki, Povjest umjetnosti i humanističke znanosti, Zagreb 1988. J. Koder, Vizantijski svet: uvod u istorijsku geografiju istočnog Mediterana tokom vizantijske epohe, Beograd 2011. R. Mainstone, Hagia Sophia. Architecture, Structure and Liturgy of Justinian’s Great Church, London 1988. R. Ousterhout, Master Builders of Byzantium, Princeton 1999. Romanesque Architecture, Sculpture, Painting, ed. Kőnemann, Kőln 1997. S. Ćurčić, Architecture in the Balkans: from Diocletian to Suleyman the Magnificent, Yale University Press 2010. A. Gurevič, Kategorije srednjovekovne kulture, Novi Sad 1994. V.V. Bičkov, Vizantijska estetika, Beograd 1991. G. Ostrogorski, Istorija Vizantije, Beograd 1959. (više izdanja) D. Obolenski, Vizantijski komonvelt, Beograd 1996. Ž. Zeler, Počeci hrišćanstva na Balkanu, Podgorica 2005. I. Stevović, Vizantijska crkva: obrazovanje arhitektonske slike svetosti: preispitivanja, problematika i perspektive proučavanja vizantijske sakralne arhitekture, Beograd 2018. Kritički termini istorije umetnosti, priredili R.S.Nelson i R. Šif, Novi Sad 2004. O. Špehar, Kasnoantička arhitektura i ritual. Centralni Balkan između istoka i zapada, Beograd 2019. P. Braun, Uspon hrišćanstva na Zapadu: trijumf i raznolikost 200-1000. godine, Beograd 2010. S. Peinter, Istorija srednjeg veka (284-1500), Beograd 1997. S.S. Averincev, Poetika ranovizantijske književnosti, Beograd 1982. F. Gerke, Kasna antika i rano hriššćanstvo, Novi Sad 1973. DŽ. Drejn, Uvođenje u Novi Zavet, Beograd 2005. DŽ. Drejn, Uvođenje u Stari Zavet, Beograd 2003. DŽ. Linč, Istorija srednjovekovne crkve, Beograd 1999. DŽ. Majendorf, Vizantijsko bogoslovlje, Kragujevac 1985. |
